Zwijgende film Die Gezeichneten speelt aan de vooravond van eerste Russische revolutie (1905)

Sint Petersburg 1905
De Russische componist Dmitri Sjostakovitsj (1906-1975) schreef in 1957 zijn Elfde Symfonie, opus 103 — Het jaar 1905 — over het wel en vooral over al het wee van hetgeen zich heeft afgespeeld in de stad Sint Petersburg. Dat is, ten dele, het geval met de inhoud van de zwijgende film Die Gezeichneten uit 1922 van de Deense regisseur Carl Theodor Dreyer (1889-1968), die weliswaar niet tot de reeks van zijn beroemdste rolprenten behoort, en zelfs als een niet echt geslaagde poging tot romantisch drama wordt gekwalificeerd. Zijn latere psychologische films — vanaf 1928 — worden echter gezien als voorbeelden van goede rolprenten.

Hanne verhuist naar de stad
Als gevolg van een overwegend antisemitische attitude onder het gros van de plattelandsbevolking in haar zeer directe omgeving besluit de jonge Hanne-Liebe — in de film gespeeld door Polina Piekowskaja — aan de vooravond van de eerste Russische revolutie in 1905 haar geboortedorp te verlaten en zich bij haar broer Jakow — in de film is dat Vladimir Gajdarov (1893-1976) — in Sint Petersburg te voegen. Die is echter intussen geconverteerd tot het christendom vanwege de mogelijkheid die deze stap hem biedt om als advocaat te praktiseren. Die onverwachte komst van zijn zuster Hanne-Liebe zorgt voor grote problemen tussen Jakov en diens echtgenote — vertolkt door Adele Reuter-Eichberg (jaar van geboorte onbekend; overleden in 1928) —, alsmede met zijn 'omgang' die vooral bestaat uit het Russische burgerdom, dat immers niet van zijn Joodse afkomst op de hoogte is.

Antisemitische monnik
Hanne-Liebe ontmoet haar vroegere vriend Sasja — in de film is dat Thorleif Reiss (1898-1988) —, die zich intussen bij een revolutionaire groepering heeft aangesloten, waarvan ook een zekere Rylowitsj — Johannes Meyer in de rolprent — deel uitmaakt. Deze verraadt echter zijn medestanders aan de overheid en gaat zelf als rondtrekkende monnik het land af om zijn antisemitische ideeën te verkondigen. En zo komt hij eveneens terecht in Hanne-Liebe's geboortedorp waar hij een pogrom tegen de joodse inwoners ontketent, en daarbij wordt ondersteund door Fedja — in de film Richard Boleslawski (1889-1937) —, een jeugdvriendje van Hanne.
Aangezien hun moeder op sterven ligt, keren Jakov en Hanne naar hun geboortedorp terug; ze komen daar aan als de verschrikkelijke gebeurtenissen in volle gang zijn. Daarbij wordt Jakov door Rylowitsj doodgeschoten en zou het niet veel schelen of ook Hanne was daarbij om het leven gekomen, maar op het laatste moment wordt ze door Sasja gered.

Voorstellingen
In 1922 is de eerste première gegeven in Kopenhagen, op 7 februari 1922; kort daarna, op de 23ste van diezelfde maand, was Berlijn aan de beurt met de Duitse première.
In 2008 is op 12 februari een gerestaureerde versie vertoond tijdens het Internationale Filmfestival, ook nu te Berlijn.

De laatstgenoede versie, die afgelopen weken reeds enige malen in de huiskamerbioscoop te zien was, zal door Arte-televisie nogmaals worden vertoond: het is de voorlopig laatste herhaling, in de nacht van zondag 12 op maandag 13 april, opnieuw vanaf 03:00 uur.
____________
Abeeldingen
1. De Deense filmregisseur Carl Theodor Dreyer.
2. De acteur Vladimir Gajdarov.
3. De acteur Richard Boleslawski.
4. Scène uit de film Die Gezeichneten.

Buddenbrooks-verfilmingvan Heinrich Broeloer vanaf donderdag 9 april in Nederlandse bioscopen

Fin de siècle-roman als basis
Op maandag 15 december 2008 hebben we op onze zustersite Tempel der Letteren een uitgebreide bijdrage gewijd aan de nieuwe film Buddenbrooks, in combinatie met de eerdere versies en het in 1901 verschenen roman van Thomas Mann, die voor al die rolprenten de literaire basis had gelegd.
De nieuwe film — met het ondraaglijke clichéwijfje Iris Berben, dat tevens als yoghurtfee het reclameblok meer dan voldoende heeft vergiftigd en als actrice helemaal niets voorstelt, want slechts met een paar grimassen zich een weg heeft weten te vinden in het Duitse filmwereldje — zou pas om of in de herfst in Nederland worden uitgebracht, maar de vertoningen zijn naar het voorjaar verplaatst, en dat betekent in de praktijk dat vanaf donderdag 9 april de film in de grotere bioscopen van Nederland te zien zal zijn. Op woensdag 1 april is er een voorpremière geweest in het Amsterdamse Tuchinski Theater.
____________
Afbeeldingen: Poster voor de nieuwste verfilming van Thomas Manns roman uit 1901 Buddenbrooks.

Zola's Thérèse Raquin van Marcel Carné via TV5

Virtuoze aanpak
Negentig jaar is de virtuoze filmregisseur Marcel Carné geworden (1906-1996), wiens meest actieve periode tussen zijn dertigste en zeventigste jaar lag. Zijn formaat bleek al snel aan het begin van zijn carrière met Quai des brumes (1938) en in het laatste oorlogsjaar (1945) met Les enfants du paradis.
Acht jaar later nam hij de roman Thérèse Raquin uit 1867 van Emile Zola (1840-1902) onder handen voor een verfilming met onder meer Simone Signoret (1921-1985) en Raf Vallone (1916-2002), nadat scenarist Charles Spaak (1903-1975) de handeling had verplaatst van Parijs naar Lyon en daarnaast bijna negen decennia naar voren had gezet, waardoor de gebeurtenissen zich aan het begin van de jaren vijftig in de vorige eeuw afspelen.
Carné's film wordt op maandag 6 april vertoond op TV5, tussen 14:00 uur en 15:55 uur.

Het filmverhaal
Een vrouw, die al geen ouders meer heeft en ook nog eens ongelukkig gehuwd is, ontmoet alsnog de liefde van haar leven en die beiden gaan zo in elkaar op dat allerlei waarden vervagen en uiteindelijk tot een grote tragedie leiden.
Hoewel er in 1953 al wel kleurenfilms werden gemaakt, was zwart/wit toch nog de meest gangbare vorm; de beelden die Roger Hubert (1903-1964) heeft geschoten, zijn van uitzonderlijke kwaliteit.

Zola's roman
Na het verschijnen, in 1867, van de roman Thérèse Raquin werden daarover —hoe kan het ook anders — polemieken gevoerd. De fameuze Charles Augustin Sainte-Beuve (1804-1869) schreef echter: "Uw oeuvre zal voor opschudding zorgen in de geschiedenis van de hedendaagse roman."
Thérèse leeft al drie jaar in de schaduw van de Notre Dame, in een doodlopende straat in de buurt van de PontNeuf, een nogal passief, teruggetrokken en schijnbaar ingeslapen leven tussen haar schoonmoeder en haar man, die een klein baantje heeft, ziekelijk is en bepaald niet aangenaam op de koop toe.
Op een avond neemt hij een jeugdvriend, Laurent, mee naar huis, die hij toevallig tegen het lijf is gelopen: jong gebleven, berstensvol temperament, blakend en voor alles in. Dat leidt ertoe dat Thérèse plotseling uit haar lethargie ontwaakt, snel een natuurlijke schoonheid ontwikkelt en van binnen vlam vat. Laurent pikt dat alles op en het komt tot heimelijke ontmoetingen, die weliswaar clandestien zijn, maar hen er niet van weerhouden tot alles bereid te zijn.
Op een zondag gaan de echtgenoot en de minnaar van Thérèse een kanotocht maken . . . . .
Daarna zijn Thérèse en Laurent verder alleen, maar de duistere kanten van datgene wat zich heeft afgespeeld heeft zich reeds in hun persoonlijkheid vastgezet en de beelden en de uitgeschreeuwde agonie van de verdwenen echtgenoot eisen hun tol door middel van een sfeer van verkilling, op de rand van vijandigheid.
____________
Afbeeldingen
1. De Franse filmregisseur Marcel Carné.
2. De Franse schrijver Émile Zola.
3. Voorzijde van de pocketeditie in de reeks J'ai lu, verschenen in december 1979. De tekening op het voorplat is van Gyula Konkoly.

Portret van regisseur David Lean op BBC One

De juiste entourage
Vier van zijn films zijn terechtgekomen tussen de eerste elf van de Top 100 die is samengesteld door het British Film Institute voor Britse films. Dat is een heel respectabel resultaat voor regisseur David Lean (1908-1991).
Over hem, wiens films niet alleen hoog werden ingeschat door het grote bioscooppubliek en een hele reeks kenners, maar die eveneens bijzonder aanzien genoot bij zeer vooraanstaande collega's. David Lean was reeds een halve eeuw geleden een internationaal begrip toen hij veel succes oogstte voor zijn rolprent The Bridge on the river Kwai (1957) waarvoor hem een Oscar werd toegekend, hetgeen vijf jaar later werd herhaald voor zijn tweede, breed opgezette epos: Lawrence of Arabia.

Verfilmde literatuur
Dezelfde filmische opzet streefde David Lean na in Doctor Zhivago (1965) naar de gelijknamige roman van de door de Sovjet-overheid gechicaneerde Russische schrijver Boris Pasternak (1890-1960), die daarvoor werd bekroond met de Nobelprijs voor Literatuur — een beslissing die, niet alleen binnen het rijk van de bruine beer, werd beschouwd als een politieke en helaas niet een literaire vorm van kleur bekennen door de Zweedse academie. In die verfilming wordt, evenals in Lawrence of Arabia duidelijk hoe zeer David Lean heeft gezocht naar steeds de juiste achtergrond voor de scènes. Dat deze in Doctor Zhivago niet zelden een kitschige bijsmaak creëerden, lag niet aan de gekoze entourage maar, althans grotendeels, simpelweg aan de inhoud van het verhaal.

Portret met filmbeelden
Donderdag 2 april zendt BBC One Television een portret uit getiteld David Lean: in search of the perfect horizon. BBC's filmkenner, tevens presentator van onder meer televisieprogramma's met dat thema, Jonathan Ross (geboren 1960) — een somtijds veel te snel sprekend, en niet zelden, mede daardoor, een aalgladde indruk makend boegbeeld van de BBC — presenteert het geheel.
Aan bod komen ongetwijfeld eveneens de andere, al dan niet door grote literatuur geïnspireerde films, alsmede de opvallend lange pauze die David Lean inlaste tussen Ryan's Daughter (1970) en A passage to India (1984).
Het portret wordt de kijker aangereikt tussen 23:35 uur en 00:35 uur in de nacht van 3 april.
____________
Afbeeldingen
1. Topregisseur David Lean.
2. BBC-presentaror Jonathan Ross (maart 2007).

Modern Times uit 1936 met Charles Chaplin

Tijdloze thematiek
Het eerste Nederlandstalige Belgische televisienet met de bijpassende naam EEN presenteert op zondag 22 maart — goed een half uur nadat op het tweede net de rolprent uit is over de rellen in 1913 rondom de première te Parijs van het ballet Le sacre du printemps; dus vanaf 14:05 uur tot 15:30 uur — de speelfilm Modern times uitgekomen in 1936, waaraan zo'n drie jaar is gewerkt. De film werd geregisseerd door Charles Chaplin, die meteen de hoofdrol voor zijn rekening heeft genomen, en daarnaast de muziek ervoor heeft gecomponeerd. Het is een verhaal dat, ondanks de meer dan zeven decennia die sedert het verschijnen voor het eerst zijn verstreken, ook in moderne tijden een rol kan blijven spelen, vooral door de talrijke kwaliteiten, zoals de in grote lijnen relatief — in sommige gevallen qua details echter heel direct — tijdloze thematiek over arbeidsverhoudingen.


'Story of industry'
Op de titelrol van de film wordt vermeld dat het hierbij gaat om een story of industry. De baas van de hardwerkende arbeiders — die door verborgen camera's worden bespied — is qua uiterlijk een heel goed verzorgd heerschap dat er onder meer behagen in schept Tarzan-blaadjes te lezen en legpuzzels te doen. Chaplin treedt eerst op in de fabriek van die eigenaar als arbeider, voorzien van steeksleutels om daarmee aan een lopende band moeren aan te draaien. Doch op een gegeven ogenblik — en dat is dan de meest spectaculaire en de meest gedenkwaardige scène uit de gehele film — raakt Chaplin bekneld in het raderwerk van de vele machines. Exegeten wijzen er altijd weer op dat het hier om een symbolische gebeurtenis gaat. Liefhebbers van de veelal als oppervlakkig ervaren humor vinden die scène vooral heel lollig. De dubbele bodems zullen helaas ook in onze dagen, juist vanwege die focus op de humor, nog menigeen ontgaan, evenals het nuchtere feit dat humor een ernstige zaak is.
Naast Chaplin passeren Paulette Godard en Stanley Sanford, alsmede Henry Bergman de revue, aangevuld met diverse anderen.
__________
Afbeelding: Poster voor de film Modern times.

Canadese liefdesgeschiedenis op TV5 Monde

Terugblik biedt nieuw perspectief
Donderdag 19 maart presenteert TV5 Monde de Canadese speelfilm Le secret de ma mère uit 2008, geregisseerd door Ghyslaine Côté.


Het is 1 januari als in Montréal diverse mensen in een rouwkamer bijeenkomen om afscheid te nemen van een man in de zeventig, die de naam Jos draagt. Familie, vrienden en kennissen houden zich aanvankelijk rustig, zoals dat in een relatief sombere omgeving en de daarbij behorende sfeer past. Maar dan komen de herinneringen los en vertelt de één na de ander belevenissen waarin de overledene een rol speelt, en die worden in flashbacks aan de kijker voorgesteld.

Genuanceerd geheel
Het totaal is nogal genuanceerd en speelt zich af tussen aan de ene kant anekdotische voorvallen, maar daar staan weer absurde verhalen tegenover. Ook een nuchtere verhaal vindt hierin zijn plaats evenals situaties die, vooral binnen het gebeuren van literatuur en film als zwarte komedie worden gekwalificeerd. Dat alles tezamen zorgt ervoor dat de weduwe en de dochter van de overleden Jos een heel andere kijk op hun vader krijgen. Dat dit alles toch als liefdesgeschiedenis kan worden gezien, is mede te danken aan de overtuigende presentatie door de acteurs en de sterke dialogen.


We zien Ginette Rebo, Joëlle Morin, Céline Bonnier en David Boutin.
De film wordt donderdag tussen 21:00 uur en 22:35 uur uitgezonden.

Gustave Flauberts verhaal Un coeur simple verfilmd

Verhaal uit 1877
Op maandag 15 maart, 's middags vanaf 14:00 uur, vertoont TV5 Monde de speelfilm Un coeur simple: een Franse productie uit 2008, geregisseerd door Marion Laine. Dit drama in filmbeelden vindt zijn oorsprong in het gelijknamige verhaal van één van Frankrijks grootste zonen op het gebied van de literatuur: Gustave Flaubert (1821-1880). Het is van de drie verhalen, die in 1877 tezamen zijn verschenen in de bundel Trois contes. Hoewel het verhaal in een behoorlijke letter nog geen zeventig pagina's beslaat, wordt het nog bijna altijd, geheel ten onrechte, als roman aangekondigd. Doch een ooit gepostuleerde mededeling, die is gebaseerd op affectieve preoccupatie, is nu eenmaal een lang leven beschoren. Dat blijkt opnieuw, nu in gegevens over deze verfilming ook weer wordt gerept van het begrip roman. In de film zien we Sandrine Bonnaire, Marina Foïs, Pascal Elbé en Noémie Lvovsky. Deze uitzending is reeds een herhaling, maar het is niet uitgesloten dat TV5 deze film binnen redelijke termijn nogmaals zal presenteren.
____________
Afbeelding: Voorzijde van een pocket-versie, verschenen in 1956, als onderdeel van de reeks Bibliothèque précieuse van Librairie Gründ. Het gaat hier echter eveneens om de Trois contes.