Fin de siècle-roman als basisOp maandag 15 december 2008 hebben we op onze zustersite Tempel der Letteren een uitgebreide bijdrage gewijd aan de nieuwe film Buddenbrooks, in combinatie met de eerdere versies en het in 1901 verschenen roman van Thomas Mann, die voor al die rolprenten de 
literaire basis had gelegd.De nieuwe film — met het ondraaglijke clichéwijfje Iris Berben, dat tevens als yoghurtfee het reclameblok meer dan voldoende heeft vergiftigd en als actrice helemaal niets voorstelt, want slechts met een paar grimassen zich een weg heeft weten te vinden in het Duitse filmwereldje — zou pas om of in de herfst in Nederland worden uitgebracht, maar de vertoningen zijn naar het voorjaar verplaatst, en dat betekent in de praktijk dat vanaf donderdag 9 april de film in de grotere bioscopen van Nederland te zien zal zijn. Op woensdag 1 april is er een voorpremière geweest in het Amsterdamse Tuchinski Theater.____________Afbeeldingen: Poster voor de nieuwste verfilming van Thomas Manns roman uit 1901 Buddenbrooks.
Virtuoze aanpakNegentig jaar is de virtuoze filmregisseur Marcel Carné geworden (1906-1996), wiens meest 
actieve periode tussen zijn dertigste en zeventigste jaar lag. Zijn formaat bleek al snel aan het begin van zijn carrière met Quai des brumes (1938) en in het laatste oorlogsjaar (1945) met Les enfants du paradis.
Acht jaar later nam hij de roman Thérèse Raquin uit 1867 van Emile Zola (1840-1902) onder handen voor een verfilming met onder meer Simone Signoret (1921-1985) en Raf Vallone (1916-2002), nadat scenarist Charles Spaak (1903-1975) de handeling had verplaatst van Parijs naar Lyon en daarnaast bijna negen decennia naar voren had gezet, waardoor de gebeurtenissen zich aan het begin van de jaren vijftig in de vorige eeuw afspelen.Carné's film wordt op maandag 6 april vertoond op TV5, tussen 14:00 uur en 15:55 uur.Het filmverhaalEen vrouw, die al geen ouders meer heeft en ook nog eens ongelukkig gehuwd is, ontmoet alsnog de liefde van haar leven en die beiden gaan zo in elkaar op dat allerlei waarden vervagen en uiteindelijk tot een grote tragedie leiden.
Hoewel er in 1953 al wel kleurenfilms werden gemaakt, was zwart/wit toch nog de meest gangbare vorm; de beelden die Roger Hubert (1903-1964) heeft geschoten, zijn van uitzonderlijke kwaliteit.Zola's romanNa het verschijnen, in 1867, van de roman Thérèse Raquin werden daarover —hoe kan het ook anders — polemieken gevoerd. De fameuze Charles Augustin Sainte-Beuve (1804-1869) schreef echter: "Uw oeuvre zal voor opschudding zorgen in de geschiedenis van de hedendaagse roman."Thérèse leeft al drie jaar in de schaduw van de Notre Dame, in een doodlopende straat in de buurt van de PontNeuf, een nogal passief, teruggetrokken en schijnbaar ingeslapen leven tussen haar schoonmoeder en haar man, die een klein baantje heeft, ziekelijk is en bepaald niet aangenaam op de koop toe.Op een avond neemt hij een jeugdvriend, Laurent, mee naar huis, die hij toevallig tegen het lijf is gelopen: jong gebleven, berstensvol temperament, blakend en voor alles in. 
Dat leidt ertoe dat Thérèse plotseling uit haar lethargie ontwaakt, snel een natuurlijke schoonheid ontwikkelt en van binnen vlam vat. Laurent pikt dat alles op en het komt tot heimelijke ontmoetingen, die weliswaar clandestien zijn, maar hen er niet van weerhouden tot alles bereid te zijn.Op een zondag gaan de echtgenoot en de minnaar van Thérèse een kanotocht maken . . . . .Daarna zijn Thérèse en Laurent verder alleen, maar de duistere kanten van datgene wat zich heeft afgespeeld heeft zich reeds in hun persoonlijkheid vastgezet en de beelden en de uitgeschreeuwde agonie van de verdwenen echtgenoot eisen hun tol door middel van een sfeer van verkilling, op de rand van vijandigheid.____________Afbeeldingen1. De Franse filmregisseur Marcel Carné.2. De Franse schrijver Émile Zola.3. Voorzijde van de pocketeditie in de reeks J'ai lu, verschenen in december 1979. De tekening op het voorplat is van Gyula Konkoly.
De juiste entourageVier van zijn films zijn terechtgekomen tussen de eerste elf van de Top 100 die is samengesteld door het British Film Institute voor Britse films. Dat is een heel respectabel resultaat voor regisseur David Lean (1908-1991).
Over hem, wiens films niet alleen hoog werden ingeschat door het grote bioscooppubliek en een hele reeks kenners, maar die eveneens bijzonder aanzien genoot bij zeer vooraanstaande collega's. David Lean was reeds een halve eeuw geleden een internationaal begrip toen hij veel succes oogstte voor zijn rolprent The Bridge on the river Kwai (1957) waarvoor hem een Oscar werd toegekend, hetgeen vijf jaar later werd herhaald voor zijn tweede, breed opgezette epos: Lawrence of Arabia. Verfilmde literatuurDezelfde filmische opzet streefde David Lean na in Doctor Zhivago (1965) naar de gelijknamige roman van de door de Sovjet-overheid gechicaneerde Russische schrijver Boris Pasternak (1890-1960), die daarvoor werd bekroond met de Nobelprijs voor Literatuur — een beslissing die, niet alleen binnen het rijk van de bruine beer, werd beschouwd als een politieke en helaas niet een literaire vorm van kleur bekennen door de Zweedse academie. In die verfilming wordt, evenals in Lawrence of Arabia duidelijk hoe zeer David Lean heeft gezocht naar steeds de juiste achtergrond voor de scènes. Dat deze in Doctor Zhivago niet zelden een kitschige bijsmaak creëerden, lag niet aan de gekoze entourage maar, althans grotendeels, simpelweg aan de inhoud van het verhaal.Portret met filmbeeldenDonderdag 2 april zendt BBC One Television een portret uit getiteld David Lean: in search of the perfect horizon. BBC's filmkenner, tevens presentator van onder meer televisieprogramma's met dat 
thema, Jonathan Ross (geboren 1960) — een somtijds veel te snel sprekend, en niet zelden, mede daardoor, een aalgladde indruk makend boegbeeld van de BBC — presenteert het geheel.Aan bod komen ongetwijfeld eveneens de andere, al dan niet door grote literatuur geïnspireerde films, alsmede de opvallend lange pauze die David Lean inlaste tussen Ryan's Daughter (1970) en A passage to India (1984).Het portret wordt de kijker aangereikt tussen 23:35 uur en 00:35 uur in de nacht van 3 april.____________Afbeeldingen1. Topregisseur David Lean.2. BBC-presentaror Jonathan Ross (maart 2007).
Tijdloze thematiekHet eerste Nederlandstalige Belgische televisienet met de bijpassende naam EEN presenteert op zondag 22 maart — goed een half uur nadat op het tweede net de rolprent uit is over de rellen in 1913 rondom de première te Parijs van het ballet Le sacre du printemps; dus vanaf 14:05 uur tot 15:30 uur — de speelfilm Modern times uitgekomen in 1936, waaraan zo'n drie jaar is gewerkt. De film werd geregisseerd door Charles Chaplin, die meteen de hoofdrol voor zijn rekening heeft genomen, en daarnaast de muziek ervoor heeft gecomponeerd. Het is een verhaal dat, ondanks de meer dan zeven decennia die sedert het verschijnen voor het eerst zijn verstreken, ook in moderne tijden een rol kan blijven spelen, vooral door de talrijke kwaliteiten, zoals de in grote lijnen relatief — in sommige gevallen qua details echter heel direct — tijdloze thematiek over arbeidsverhoudingen.
'Story of industry'Op de titelrol van de film wordt vermeld dat het hierbij gaat om een story of industry. De baas van de hardwerkende arbeiders — die door verborgen camera's worden bespied — is qua uiterlijk een heel goed verzorgd heerschap dat er onder meer behagen in schept Tarzan-blaadjes te lezen en legpuzzels te doen. Chaplin treedt eerst op in de fabriek van die eigenaar als arbeider, voorzien van steeksleutels om daarmee aan een lopende band moeren aan te draaien. Doch op een gegeven ogenblik — en dat is dan de meest spectaculaire en de meest gedenkwaardige scène uit de gehele film — raakt Chaplin bekneld in het raderwerk van de vele machines. Exegeten wijzen er altijd weer op dat het hier om een symbolische gebeurtenis gaat. Liefhebbers van de veelal als oppervlakkig ervaren humor vinden die scène vooral heel lollig. De dubbele bodems zullen helaas ook in onze dagen, juist vanwege die focus op de humor, nog menigeen ontgaan, evenals het nuchtere feit dat humor een ernstige zaak is.Naast Chaplin passeren Paulette Godard en Stanley Sanford, alsmede Henry Bergman de revue, aangevuld met diverse anderen.__________Afbeelding: Poster voor de film Modern times.
Terugblik biedt nieuw perspectiefDonderdag 19 maart presenteert TV5 Monde de Canadese speelfilm Le secret de ma mère uit 2008, geregisseerd door Ghyslaine Côté.
Het is 1 januari als in Montréal diverse mensen in een rouwkamer bijeenkomen om afscheid te nemen van een man in de zeventig, die de naam Jos draagt. Familie, vrienden en kennissen houden zich aanvankelijk rustig, zoals dat in een relatief sombere omgeving en de daarbij behorende sfeer past. Maar dan komen de herinneringen los en vertelt de één na de ander belevenissen waarin de overledene een rol speelt, en die worden in flashbacks aan de kijker voorgesteld.Genuanceerd geheelHet totaal is nogal genuanceerd en speelt zich af tussen aan de ene kant anekdotische voorvallen, maar daar staan weer absurde verhalen tegenover. Ook een nuchtere verhaal vindt hierin zijn plaats evenals situaties die, vooral binnen het gebeuren van literatuur en film als zwarte komedie worden gekwalificeerd. Dat alles tezamen zorgt ervoor dat de weduwe en de dochter van de overleden Jos een heel andere kijk op hun vader krijgen. Dat dit alles toch als liefdesgeschiedenis kan worden gezien, is mede te danken aan de overtuigende presentatie door de acteurs en de sterke dialogen.
We zien Ginette Rebo, Joëlle Morin, Céline Bonnier en David Boutin.De film wordt donderdag tussen 21:00 uur en 22:35 uur uitgezonden.
Verhaal uit 1877
Op maandag 15 maart, 's middags vanaf 14:00 uur, vertoont TV5 Monde de speelfilm Un coeur simple: een 
Franse productie uit 2008, geregisseerd door Marion Laine. Dit drama in filmbeelden vindt zijn oorsprong in het gelijknamige verhaal van één van Frankrijks grootste zonen op het gebied van de literatuur: Gustave Flaubert (1821-1880). Het is van de drie verhalen, die in 1877 tezamen zijn verschenen in de bundel Trois contes. Hoewel het verhaal in een behoorlijke letter nog geen zeventig pagina's beslaat, wordt het nog bijna altijd, geheel ten onrechte, als roman aangekondigd. Doch een ooit gepostuleerde mededeling, die is gebaseerd op affectieve preoccupatie, is nu eenmaal een lang leven beschoren. Dat blijkt opnieuw, nu in gegevens over deze verfilming ook weer wordt gerept van het begrip roman. In de film zien we Sandrine Bonnaire, Marina Foïs, Pascal Elbé en Noémie Lvovsky. Deze uitzending is reeds een herhaling, maar het is niet uitgesloten dat TV5 deze film binnen redelijke termijn nogmaals zal presenteren.____________
Afbeelding: Voorzijde van een pocket-versie, verschenen in 1956, als onderdeel van de reeks Bibliothèque précieuse van Librairie Gründ. Het gaat hier echter eveneens om de Trois contes.
SpeelfilmlengteDe Frans-Duitse cultuurzender Arte-televisie presenteert op dinsdag 10 februari een anderhalf uur durende — tussen 23:00 uur en 00:30 uur — documentaire 
over het wel en wee van de verfilming die de van oorsprong Amerikaanse animator, humorist, en filmregisseur Terry Gilliam (geboren in1940) in 2001 heeft getracht te realiseren op basis van het omvangrijke 'avonturenboek van Miguel de Cervantes y Saavedra (1547-1616; hij overleed op dezelfde dag als William Shakespeare) dat zelfs relatief kleine kinderen eveneens kennen als Don Quichot, dat voor het eerst is verschenen in 1605. Het onovertroffen meesterwerk vormt een van de tien belangrijkste romans uit de wereldliteratuur.Regelrechte voorstelling van mislukkenDeze documentaire uit 2001 werd geregisseerd door Keith Fulton en Louis Pepe, als Amerikaans-
Britse coproductie. Deze film laat zien hoe een succesregisseur, die tracht zijn ultieme droom te verwezelijken door de 'roman' van Cervantes — met daarin als protagonist de Spaanse, zestiende eeuwse hidalgo Don Quichot, die als een soort alter ego in de vorm van een tegenhanger van Gilliam zelf kan worden beschouwd — met een internationale sterbezetting aanzien te verschaffen en in het verloop van zijn werkzaamheden moet vaststellen dat hij daarin niet kan slagen.De documentaire is dan ook niet een zogeheten making off" — een inmiddels klassieke film over een productie — geworden maar een vertoning van de onopgesmukte waarheid, en daarmee waarschijnlijk het eerste document over het mislukken van een groots opgezet project.HerhalingenDe documentaire, die op het formaat 16:9 met stereofonisch geluid wordt uitgezonden, zal na dinsdagavond nog vier maal worden vertoond:
Donderdag 12 februari vanaf 14:45 uurVrijdag 13 februari, vanaf 3:00 uurZondag 15februari, vanaf 01.20 uurMaandag 23 februari, vanaf 13:00 uur____________
Afbeeldingen1. Regisseur en animator Terrry Gilliam.2. Voorzijde van een Nederlandse vertaling van Cerantes blijvende bestseller Don Quichot.3. Miguel de Cervantes y Saavedra.
literaire basis had gelegd.
