Rudolf Jugerts Effi Briest-verfilming op Duitsland 1

Vijf verfilmingen in zeventig jaar
In de nacht van dinsdag 29 op woensdag 30 september wordt één van de diverse Duitse verfilmingen van de roman Effi Briest vertoond op het eerste Duitse publieke televisienet ARD/Das Erste, tussen 00:20 uur en 02:00 uur. De hoofdrollen in deze rolprent met de titel Rosen im Herbst uit 1955, geregisseerd door Rudolf Jugert (1907-1979), zijn toevertrouwd aan Ruth Leuwerik (*1924), Bernard Wicki (1919-2000) alsmede Paul Hartmann (1889-1977), Carl Raddatz (1912-2004) en Lil Dagover (1897-1980). Het draaiboek werd gerealiseerd door Horst Budjuhn naar de genoemde roman uit 1895 van Theodor Fontane (1819-1898), de muziek werd gecomponeerd door Franz Grothe (1908-1982), die in de tweede helft van de jaren twintig in de vorige eeuw bekendheid verwierf door de liederen die hij speciaal componeerde voor Richard Tauber.
Rosen im Herbst was de tweede Duitse verfilming van Fontane's roman. Kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog had Gustaf Gründgens (1899-1963) het boek ook al in zwart/wit-beelden vertaald met als titel Der Schritt vom Wege; die film kwam in april 1939 uit. Voor het draaiboek was Georg C. Klaren (1900-1962) verantwoordelijk. De hoofdrol werd toebedeeld aan Marianne Hoppe (1909-2002), die vanaf 1936 tot 1946 als huwelijkspartner van Gründgens fungeerde.

Televisiespel
In 1970 realiseerde Wolfgang Luderer (1924-1995) op een eigen draaiboek een televisiespel met dezelfde titel als het boek. Angelika Domröse (*1941) speelde voor die gelegenheid de rol van Effi. Kort daarna speelde ze in Unterm Birnbaum, naar de gelijknamige roman uit 1885 van, alweer Theodor Fontane.


Laatste versies
Vier jaar daarna kwam Rainer Werner Fassbinder (1945-1982) met zijn versie, op een eigen draaiboek, van Fontane's beste van zijn romans. De complete titel van de film — misschien wel de langste filmtitel aller tijden — luidt Effi Briest oder: Viele, die eine Ahnung haben von ihren Möglichkeiten und Bedürfnissen und dennoch das herrschende System in ihrem Kopf akzeptieren durch ihre Taten und es somit festigen und durchaus bestätigen. De hoofdrol daarin werd vertolkt door Hanna Schygulla (*1943).
Pas meer dan drie decennia lag later — begin dit jaar — kwam er weer een verfilmde versie van Effi Briest in de bisocopen, deze keer geregisseerd door Hermine Huntgeburth (*1957). Haar Effi werd Julia Jentsch (*1978). Het draaiboek voor deze laatste Effi Briest werd geschreven door Volker Einrauch.

Het boek
Als boek is Effi Briest voor het eerst in 1896 te Berlijn uitgegeven door F. Fontane & Co. Voordien was het in de jaren 1894-95 in afleveringen in een tijdschrift verschenen.
In 1997 is een tekstgetrouwe heruitgave op basis van die eerste druk uitgekomen in de reeks Bibliothek der Erstausgaben van Deutscher Taschenbuch Verlag (nr. 2628; prijs € 9,—).
Deze roman is, in ieder geval twee keer, in het Nederlands vertaald: de eerste keer omstreeks 1908 door J.P Wesselink-van Rossum als Het huwelijk van Eefke Briëst, verschenen in De Meulenhoff-Editie, een Algemeene Bibliotheek, uitgegeven door J.M. Meulenhoff te Amsterdan. Die titel leidde soms tot misverstanden; een enkeling meende dat het daarbij ging om een boek met de titel Het huwelijk, geschreven door Eefke Briëst.
Bijna zeventig jaar later iser een nieuwe Nederlandse vertaling gerealiseerd door Pé Hawinkels, waarbij de Duitse titel gewoon werd overgenomen.
____________
Afbeeldingen
1. Portret van Theodor Fontane.
2. Voorzijde van het stofomslag van de Nederlandse editie uit 1908.
3. Voorplat van de dtv-paperback, zoals die onder redactie van Joseph Kiermeier-Debre in 1997 voor het eerst is uitgekomen. De vijfde oplage werd verspreid vanaf juni 2004.

Buñuels speelfilm Belle de Jour op Nederland 2

"Trois ans ont passé. Séverine et Pierre vinvent sur une petite plage très douce. Mais depuis que Séverine a parlé, elle n'a plus entendu la voix de Pierre."
Met die woorden heeft de Franse schrijver Joseph Kessel (1898-1979), op 20 februari 1928 te Davos, de laatste hand gelegd aan zijn roman Belle de Jour. Nog in hetzelfde jaar werd het boek door Gallimard in de reeks van de Nouvelle Revue Française uitgegeven. Bijna veertig jaar later heeft de Spaanse regisseur Luis Buñuel (1900-1983) er een erotisch drama met sterk surrealistische elementen van gemaakt door zelf de adaptatie van de roman ter hand te nemen, in samenwerking met Jean-Claude Carrière (*1931). De film is uitgekomen in 1967, met in de hoofdrollen Catherine Deneuve (*1943) en Jean Sorel (*1934). Ook andere grootheden van het witte doek heeft Buuel voor deze rolprent weten te contracteren: Geneviève Page (*1930), Michel Piccoli (*1925) en Pierre Clémenti (1942-1999).
De film van Luis Buñuel is te zien vroeg in de nacht van zaterdag 22 augustus op zondag 23 augustus, tussen 00:55 uur en 02:40 uur, bij de VPRO op Nederland 2. Het is een Frans-Italiaanse coproductie.
____________
Afbeeldingen
1. De Franse Romancier Joseph Kessel.
2. De Spaanse regisseur Luis Buñuel.

François Truffauts Jules et Jim weer op Canvas-tv

Met Jeanne Moreau
Op zaterdag 15 augustus, vanaf 23:20 uur, tot in de nacht op zondag 16 augustus ongeveer 01:05 uur — zal het tweede Nederlandstalige, Belgische televisienet CANVAS de speelfilm Jules et Jim, in 1962 geregisseerd door François Truffaut (1932-1984) opnieuw uitzenden. Dat zal ongewtijfeld zijn in het kader van een reeks herhalingen van Franse speelfilms, waarin Jeanne Moreau een hoofdrol vervulde, zoals we dat de afgelopen zaterdagen — zij het toen met films van Louis Malle — hebben kunnen beleven.
Een uitgebreid artikel over deze film en het boek waarop de rolprent is gebaseerd, kunt u vinden op het Nederlandse fin de siècle cultuurweblog All art is quite ueseless van Rond1900.nl.
__________
Foto: RegisseurFrançois Truffaut.

Hippo: doelloos zwerven door de straten van Parijs

Grauwsluiers
Hoewel hij nog maar dertig jaar oud is, heeft de door Parijs dolende Hippo geen levensdoel. Zijn leven verloopt niet bepaald gemakkelijk, en dat kan een oorzaak zijn voor de lethargie die hem in de greep heeft, maar een wisselwerking tussen de beide fenomenen, welke elkaar in stand houden, is evenmin uitgesloten. Hippo leeft in de jaren tachtig en ziet geen echte toekomst: de grote visies van de mensheid zijn ineengestort en mede daardoor heeft de man het gevoel dat de wereld totaal onverschillig is geworden en zonder enige vorm van mededogen. Maar de wereld bestaat uit mensen en zo komt het dat hij zelf ook al niet zo veel van die tweebenige wezens in en bij zijn directe omgeving duldt, want dat zou teveel beroering kunnen veroorzaken in de wereld die hij voor zichzelf heeft geschapen. Twee vrienden heeft hij: Halpern en zijn jongere broer Xavier, die zich bezighoudt door met drugs dealen op school. Dan kent hij nog ene Francine, die als loslopend teefje nu eindelijk wel eens vaste grond onder de voeten wil voelen.
Hippo, de oppikker en uitvreter, moet het ook nog eens doen met een wrak op vier wielen, en dat leidt er mede toe dat hij veelal te voet onderweg is. Kortom, ambitie is ver te zoeken. Maar dan komt hij in aanraking met een zelfbewuste studente en tolk genaamd Nathalie, die zijn volstrekte tegenpool is: doelbewust en direct handelend optredend. Hoewel Hippo op slag verliefd op haar wordt, behandelt ze hem aanvankelijk als de parasitaire zwerver die hij is, doch langzamerhand valt ze voor de charmante kanten van deze man. Of ze echter in staat zal blijken om op termijn enige kleur in het grauwe bestaan van deze cynische straatslijper aan te brengen, zal moeten blijken.

Trefzekere hand
Twee decennia geleden leverde Franse filmer Eric Rochant (*1961) met Un monde sans pitié zijn eerste meesterstuk af. Een uitermate respectabele prestatie. Rochant, die niet alleen de filmacademie had bezocht maar eveneens filosofie had gestudeerd, schreef zelf het scenario. Suggesties daarvoor zijn hem aangereikt door Arnaud Desplechin. Daarin komen puntige en de kijker in goede zin prikkelende dialogen voor, die het de kijker gemakkelijker maken zich in te leven in een personage dat eventueel heel ver van het eigen wezen af staat.
De drie hoofdrollen worden vertolkt door Hippolyte Girardot, Mireille Perrier en Yvan Attal.
De film wordt, in HD-kwaliteit op het beeldformaat 16:9, in de nacht van vrijdag 7 op zaterdag 8 augustus, tussen 01.10 uur en 02:35 uur via Arte-televisie uitgezonden. Dezelfde zender heeft een herhaling gepland voor maandag 10 augustus, 's middags vanaf 15:15 uur.
____________
Afbeeldingen:
1. Poster voor de speelfilm Un monde sans pitié van Eric Rochant.
2. De Franse filmacteur Hippolyte Girardot (*1955).

Jeanne Moreau in Malle's klassieker Les Amants

Houdt u van Brahms?
Voor het gemak gaan we er even van uit dat iemand die deze regels op dit weblog leest, per definitie is geïnteresseerd is in (speel)films. Deze hoofdstuktitel is kort gehouden en zou kunnen duiden op een klassieke Franse film met die titel, geënt op het boek Aimez-vous Brahms (1959) van Françoise Sagan (1935-2004), verfilmd door Anatole Litvak (1902-1974) in 1961 met Ingrid Bergman (1915-1982) en Anthony Perkins (1932-1992).
Die film ontstond kort na die welke ik u hier nogmaals aan het hart wil leggen, ook ondanks het besef hoezeer iemands (de eigen) smaak kan veranderen in de loop der jaren. Waar ik u graag naar toe wil schrijven, is de klassieker Les amants uit 1958, van Louis Malle (1932-1995) met in de hoofdrollen Jeanne Moreau (*1928) — de inmiddels grande dame van de Franse cinema — en Jean-Marc Bory (1934-2001). De dialogen voor de film werden geschreven door Louise de Vilmorin (1902-1969).
Waarom dan hier verwezen naar Johannes Brahms? Tijdens de film hoort u muziek van die componist.

Een wereld in beweging
Het is alweer een halve eeuw geleden dat de film uitkwam en ik heb deze kort daarna voor het eerst gezien. Hoewel we toen in 'een andere tijd' leefden en ik daarnaast nog relatief jong was, vond ik het een fascinerend gebeuren: die knappe vrouw en huismoeder die plotsklaps verliefd wordt en aan dat gevoel toegeeft. Regisseur Louis Malle schuwde expliciete seksualiteit niet, al was die — wie dan ook zij dank — anders dan de huidige porno van waar dan ook. Haar seksuele verlangens waren niet gespeeld, echter tot in elke vezel gebaseerd op een gevoel dat de vrouw in kwestie overkwam. Jeanne Moreau heeft zich daarin kunnen verplaatsen èn daarin in de film kunnen toegeven, hetgeen in sommige close-ups overduidelijk wordt. (Als u wilt weten over wie wat waar en hoe, dan moet u toch de film maar zelf gaan bekijken; misschien inspireert deze u èn één der uwen gelijktijdig.) Actrice Jeanne Moreau heeft in die context eens gezegd dat liefde zomaar kan ontstaan en dat er dan geen plaats is voor schaamte of terughoudendheid. Ze heeft niet zelden de indruk gemaakt dat ze er in haar privéleven ook naar heeft gehandeld.

Controverse
Enerzijds werd de film onthaald als een meesterwerk — en dat uitte zich onder meer in een speciale juryprijs op het filmfestival van Venetië. Ook onder de bioscoopbezoekers en bewonderaars van Malle's eerdere film Ascenceur pour l'échafaud — ook uit 1958 en eveneens met Jeanne Moreau — bestond grote waardering, anderen daarentegen veroordeelden het product als vunzig en vulgair. Morele verontwaardiging van heel veel kanten.
Veel erger nog was het in de Verenigde Staten — waarlijk één van de meest krankjorume delen van onze aarde — waar een bioscoopeigenaar in Ohio werd gearresteerd wegens bezit van porno. Hij werd, en dat lag in die dagen voor de hand, veroordeeld. Gelukkig heeft de man het er niet bij laten zitten en is blijven doorvechten tot en met het hooggerechtshof, waar vrijspraak volgde.

Voorloper Louis Malle
Hoewel er in de zeden en gebruiken in het openbaar, en derhalve eveneens in de filmische neerslag daarvan, in een halve eeuw wel flink wat is gebeurd, is Les amants geenszins verouderd maar biedt het een beeld van een tijdperk in beweging. Louis Malle liep vooruit op de steeds sterker wordende eis tot meer vrijheid, ook en vooral in strikt persoonlijke zin — dus niet in de laatste plaats met betrekking tot de seksualiteit — welke zijn hoogtepunt bereikte aan het einde van de jaren zestig. Puriteinen en huichelaars wilden uiteraard niet toegeven aan de eisen des tijds, oudbakken politici en ranzige opportunisten evenmin. Maar de ontwikkelingen waren niet tegen te houden en zijn gestaag doorgegaan, en zullen dat blijven doen, ondanks het feit dat er — ook in Nederland — politici zijn die steeds meer willen terugdraaien in maatschappelijk opzicht. Zij vormen een bedreiging voor onze vrijheid in werkelijk alle opzichten.
__________
Les amants zal worden vertoond op Nederland 2, in de nacht van zaterdag 1 op zondag 2 augustus, tussen 00;45 uur en 02:20 uur.
____________
Afbeeldingen:
1. Louise de Vilmorin, schrijfster van het scenario voor Les amants.
2. Engelse videoversie van de film, als The Lovers.

Land van melk en honing — tweemaal drie delen

Verleden jaar is de zesdelige Franse dramaserie Revivre (Nieuw leven) uitgekomen; de Duitse titel daarvan is Milch und Honig, doelend op het verre land Israel. Deze zes delen zullen worden herhaald, nu het zomertijd is en men in vrijwel alle zendcentrales niet over voldoende middelen beschikt om steeds maar geld beschikbaar te stellen voor nieuwe producties en omdat er veel minder mensen naar zullen kijken aangezien het tussen half juni en half september vakantietijd is.
Het voordeel van deze herhaling is dat er slechts goed een etmaal vereist is om alle zes delen te 'consumeren': zowel op donderdag 23 juli als op vrijdag 24 juli zullen er — tussen 21:00 uur en 23:20 uur — drie afleveringen van elk ongeveer drie kwartier achtereen worden uitgezonden.


Het verhaal in deze rolprent van Haim Bouzaglo begint in 1946 op een Spaanse boot met bestemming Israël. Daar zijn tal van Joden bijeen uit verschillende delen van Europa: Polen, Marseille en Casablanca. Niet weinigen van hen blijken de onnoemelijke verschrikkingen van (een der) concentratiekamp(en) te hebben overleefd.
Zij willen een nieuw leven beginnen in het beloofde land, en stuiten daarbij op tegenstand van de Engelsen, die in de bewuste regio het voor het zeggen hebben.
We zien onder anderen Marie-France Pisier en Bernard Campan als protagonisten. De muziek werd gecomponeerd door Stéphane Zidi; Romain Winding tekent voor het camerawerk. De uitzendingen zullen worden gerealiseerd op het beeldformaat 16:9 en in HD-kwaliteit.
Voor meer gedetailleerde gegevens zij verwezen naar de informatie op de website van Arte-televisie.
__________
Foto: Arte France, © Bernard Barbereau.

Verfilming uit 2002 van Ripley's Game op Canvas

Koningin der Thrillers
Patricia Highsmith — die in 1921 te Fort Worth in Texas werd geboren als Marie Patricia Plangman — kreeg haar eerste onderscheiding als schrijfster in 1946. Vier jaar later verscheen de eerste thriller, Strangers on a train, verfilmd door Alfred Hitchcock in 1951. Vervolgens heeft ze in de haar resterende vijf en veertig jaar — ze overleed in 1995 — nog een groot aantal thrillers met romanlengte en daarnaast nog een flinke hoeveelheid korte verhalen geschreven, waarvan sommige pas na haar verscheiden gebundeld zijn verschenen. Over de figuur Tom Ripley — een kameleontische psychopaat — schreef ze vijf boeken: het eerste, The talented Mr. Ripley, is in 1955 uitgekomen en vijf jaar later door René Clement (1913-1996) verfilmd met Alain Delon als Tom Ripley en Maurice Ronet als diens slachtoffer. Nu alweer een decennium geleden werd een nieuwe verfilming van dat boek gerealiseerd door de Britse regisseur Anthony Minghella (1954-2008) met Matt Demon als protagonist, die — ondanks de letterlijk kleurrijke verfilming — tamelijk kleurloos, want al te zeer een soapster, bleef, hetgeen overigens voor het grootste deel van de film geldt.

Pseudologia Fantastica
Het tweede boek over deze zelfde — aan pseudologia fantastica [1] lijdende — hoofdfiguur, Ripley under Ground, kwam in 1970 uit en werd inmiddels eveneens verfilmd. De derde [2] roman over die engerd werd in 1974 uitgegeven onder de titel Ripley's Game. Drie jaar later heeft Wim Wenders (*1945) deze geschiedenis verfilmd met Dennis Hopper in de hoofdrol; de regisseur heeft de handeling echter verplaatst naar Hamburg. Een kwart eeuw later, in 2002, kwam er een nieuwe verfilming, deze keer door de Italiaanse Liliana Cavani (*1937), beroemd geworden met haar Night Porter in 1974. Nog niet verfilmd zijn de beide laatste Ripley-boeken [3] van deze uitzonderlijke schrijfster, die eens in een interview heeft verteld dat ze, tijdens het schrijven, zelf heel benieuwd was welke invloed de gebeurtenissen in het verhaal op de hoofdperso(o)n(en) zouden hebben. Dat is een zeer voortreffelijk uitgangspunt gebleken voor meer dan twintig romans en voor een behoorlijk aantal korte verhalen.

John Malkovich
Die Cavani-verfilming uit 2002 van Ripley's Game — een Italiaans-Brits-Amerikaanse coproductie — wordt op woebsdag 15 juli door de tweede publieke, Nederlandstalige Belgische televisiezender gepresenteerd tussen 20:45 uur en 22:35 uur. Naast John Malkovich in de rol van Tom Ripley, worden we geconfronteerd met Doygray Scott en Ray Winstone. Eén commentaar naar aanleiding van de keuze voor John Malkovich sprak van "even obligaat als effectief" aangezien die demonische figuur Ripley tegelijkertijd onweerstaanbaar bleek te zijn.
In Clements verfilming van nu een halve eeuw geleden, kon ik me voorstellen dat Alain Delon over die eigenschappen beschikte, bij Matt Demon schoot me niets, zelfs maar opbouwend-kritisch, te binnen.
__________
[1] Een ernstige geestelijke defecttoestand, die in gevallen als van Tom Ripley, een 'behandeltijd van veertig jaar' schijnt te vergen en derhalve in de meeste situaties als ongeneeslijk kan worden gekwalificeerd.
[2] Hier en daar probeert men u wijs te maken dat Ripley's Game de vierde roman over deze protagonist is, doch het is, niet alleen chronologisch, het derde boek over deze figuur.
[3] De beide laatste Ripley-romans zijn The boy who followed Ripley (1980) en Ripley under water (1991).
____________
Afbeeldingen
1. Voorzijde van de Nederlandse versie van een boek dat in 1980 in Duitsland was verschenen naar aanleiding van de zestigste verjaardag van Patricia Highsmith; twee jaar daarna verscheen een Nederlandse vertaling bij de Arbeiderspers.
2. Voorzijde van de Amerikaanse paperbackeditie van Ripley's Game in de tweede druk van 1977. Het is een exemplaar dat op de voor- en achterzijde veel vleken vertoond, doordat uitgever, drukker of grossier te snel stapels heeft laten maken en niet voldoende heeft gewacht totdat de kleureninkt was gedroogd, dan wel dat er een zeer slechte kwaliteit inkt is gebruikt.