Curd Jürgens in Des Teufels General op Das Erste

In de nacht van donderdag 17 op vrijdag 18 december, tussen 01:20 en 03:15 uur zendt de Duitse publieke zender ARD/Das Erste de speelfilm Des Teufels General uit 1955 van Helmuth Käutner (1908-1980), die tijdens en na zijn redelijk intensieve regieperiode zelf ook als acteur te zien is geweest in films en afleveringen van televisieseries. Tien jaar na de oorlog vond hij het eigenlijk betreurenswaardig dat zijn bewerking voor het witte doek van het succesvolle toneelstuk Des Teufels General uit 1945 van Carl Zuckmayer (1896-1977) in wezen negen jaar te laat kwam — hij was van mening dat het zijn eerste film na de Tweede Wereldoorlog had moeten worden.
Hoofdpersoon in het verhaal is generaal Harras — in de film gespeeld door Curd Jürgens (1915-1982) — die bepaald geen vriend van van de nationaal-socialisten was, en reeds vroeg tijdens Hitlers veroveringstochten in het openbaar heeft verkondigd dat de strijd was verloren. Toen er vervolgens mysterieuze sabotage van zogeheten stuka's [1] wordt ontdekt, werd ontdekt, is het conflict dat generaal Harras toch al met de SS had, op de spits gedreven.
De figuur van generaal Harras is gebaseerd op de fameuze piloot Ernst Udet (geboren in 1896) die tijdens de Eerste Wereldoorlog roem heeft weten te vergaren, waardoor hij onder Hitler de functie van General-Oberst der Luftwaffe kreeg. Op 17 november 1941 heeft Ernst Udet een eind aan zijn leven gemaakt.

__________

[1] Stuka is de afkorting van Sturzkampfflugzeug, in het Nederlands duikbommenwerper.

____________

Afbeeldingen

1. Poster en voorzijde van de dvd van de film Des Teufels General.

2. Auteur van het oorspronkelijke toneelstuk Carl Zuckmayer.

3. General-Oberst der Luftwaffe Ernst Udet (1896-1941).

Nieuwe verfilming van Sisi deze week via ZDF

Mierzoete versie uit de jaren vijftig

Vrijwel ieder jaar opnieuw worden we wel door één of andere zendgemachtigde in eigen land, België of uit het Duitse taalgebied getrakteerd op de Sisi-rolprenten van zo'n halve eeuw geleden. Hoewel het voor de hand ligt dat de toeschouwers anno nu op geheel andere wijze aankijken tegen de nogal overgedramatiseerde inhoud — zeg maar gerust: de met dubieuze honing, aangelengd met suiker van een twijfelachtig kaliber, overgoten scènes — blijven er altijd mensen die willen zwijmelen om de harde werkelijkheid enigszins te verzachten. Deze maand blijven we echter verschoond van de Sisi van Romy Schneider (1938-1982) en de Franz Joseph van Karl-Heinz Böhm (*1928). Kennelijk wil men, vooral in het Duitse taalgebied, in de tweede decemberhelft van 2009 toch niet zonder dat keizerlijk paar.

Nieuwe verfilming van 2008

En zo kan de liefhebber van historische royalty-drama's toch het hart ophalen op prime time van donderdad 17 december en zaterdag 20 december, als het tweede Duitse publieke televisienet (ZDF), in beide

gevallen honderd minuten heeft uitgetrokken voor de uitzending van wat een 'miniserie' wordt genoemd, met de korte, doch krachtige — en op grond van de filmgeschiedenis van de afgelopen eeuw veelzeggende en sonore — titel Sisi. Regisseur is Xaver Schwarzenberger (*1948)Toen de Oostenrijkse jonge keizer Franz Joseph met de jonge Elisabeth in aanraking kwam, en de vonk onmiddellijk oversprong — verliefdheid op het eerste gezicht — was het lot van die beiden direct beslist: zij zouden met elkander in het huwelijk treden.

Kwaaie schoonmoeder
Ondanks de tegenstand van Franz Josephs moeder — Sophie (1805-1872) — zette de keizer zijn wil door en deed Elisabeth haar intrede aan het hof an de Donau-monarchie, waar ze zich echter al snel eenzaam ging voelen, vooral als gevolg van het feit dat zij veel minder burgerlijk-traditionalistisch was ingesteld als de aartsconservatieve heersers aan het hof. Al snel zou blijken dat deze keerzijde van spontane verliefdheid grote offers eiste. Daardoor voelde Sisi zich onbegrepen en soms zelfs totaal verloren.

Dreigende oorlog

In de tweedelige film spelen Christiana Capotondi als Elisabeth als 'opvolgster' van Romy Schneider en vervult David Roth de rol van keizer Franz Joseph en Martina Gedeck is in de rol van Sisi's schoonmoeder Sophie gekropen. Aan kleurenpracht zal het op de beeldbuis niet ontbreken.In het tweede deel zien we dat er oorlog dreigt in Europa. De keizer heeft zijn hoop gevestigd op Napoleon, maar zijn echtgenote heeft veel twijfels dienaangaande. Het kind van het keizerlijk paar Rudolf (1858-1889) moest naar de mening van 'oma Sophie' worden opgevoed in de traditie van de Oostenrijkse Habsburgers. Hij zou één van de twee protagonisten worden in het drama van Mayerling. (Daarover later meer.)

____________

Afbeeldingen

1. Kaiser Franz-Joseph (1830-1916), in jonge jaren, geschilderd door Franz Xaver Winterhalter.

2. Kaiserin Elisabeth von Österreich-Ungarn (1831-1898), bijgenaamd Sisi. Schilderij — olie op doek — uit 1865 door Franz Xaver Winterhalter (1805-1873).

3. Sophie Friederike von Bayern, de moeder van Franz Joseph.

4. Actrice Martina Gedeck als Franz Josephs moeder Sophie.

5. 'Staatsiefoto' met Christiana Capotondi en David Roth in de rollen van Sisi en Franz Joseph.

Tweemaal Grimm-sprookjesfilm König Drosselbart

Omzetting in beelden

Veel van de sprookjes van onder anderen Hans Christian Andersen (1805-1875), Ludwig Bechstein (1801-1860), 'Moeder de Gans' (lees: Charles Perrault: 1628-1703) en de Gebroeders Grimm (Jacob: 1785-1863, en Wilhelm: 1786-1859) zijn in tal van bewerkingen over onze aardbodem verspreid, onder meer in de vorm van rolprenten. Van de talrijke Oostblok-versies die vooral na de Tweede Wereldoorlog zijn verschenen, worden in de schoolvakanties — vooral in de periode rond Pasen en in de decembermaand — regelmatig herhalingen door de verschillende zendgemachtigden in het Duitse taalgebied herhalingen uitgezonden. Dat is ook dezer dagen weer het geval en het bijzondere is deze keer dat er op één dag, vlak na elkaar twee versies van de verfilming van het Grimm-sprookje König Drosselbart zal worden uitgezonden door twee verschillende Duitse publieke netten.

Verschil in lengte

Er ligt zo'n kwart eeuw tussen de twee verfilmingen van het sprookje. Als eerste wordt op de regionale Duitse televisiezender NDR de Duitse versie van Sibylle Tafel (*1966) uit 2008 vertoond, waarin Hubert Mulzer, Ken Duken en Arthur Brauss optreden. Deze rolprent duurt een uur en wordt gestart — althans, als alles volgens de regelen der kunst verloopt — om 14:15 uur.
De oudere versie van hetzelfde sprookje via filmbeelden is een Tsjechisch-Duitse coproductie, van de Tsjechische regisseur Miloslav Luther (*1945). Daarin komen we — als we die film gaan zien — Lukas Vaculik, Adriana Tarabkova en Marian Labuda tegen. Deze film heeft een lengte van iets meer dan anderhalf uur, met 15:25 uur als startpunt, uit te zenden door het tweede publieke Duitse televisienet ZDF.

Assepoester

Daaraan voorafgaand kunt u — als u bereid bent af te zien van de nieuwere Drosselbart-verfilming — een Duits-Frans-Tsjechische coproductie bekijken van een andere rolprent, die eveneens een sprookje van de gebroeders Grimm als onderwerp heeft: Assepoester, uit 1989, van de Oostenrijkse regisseuse door Karin Brandauer (1945-1992).

____________

Afbeeldingen

1. De gebroeders Jacob (rechts) en Wilhelm Grimm, in 1855 geschilderd door Elisabeth Maria Anna Jerichau-Baumann (1819-1881).

2. Voorzijde van de dvd-doos van de verfilming door Miloslav Luther (1984) van König Drosselbart.

The magic box uit 1951 zondag op België EEN

Biopic als matinee
Op zondag 6 december, 's middags tussen 14:05 uur en 15:50 uur vertoont de Nederlandstalige, Belgische zender EEN de speelfilm The magic box uit 1951, van John Boulting (1913-1985) over het leven van de Britse portretfotograaf, cinematograaf en veelzijdige uitvinder William Friese Greene (1855-1921), die tot op de dag van vandaag zelden wordt genoemd in de hoedanigheid waar hij rechtens aanspraak op kan maken: de eerste ware cinematograaf te zijn, met toegekend patent en al, in plaats van Edison en de gebroeders Lumière.

Een uitgebreider artikel over het wel en wee van de man in kwestie, alsmede de totstandkoming, dertig jaar na zijn overlijden van de biografische speelfilm, is te vinden op de Nederlandse fin de siècle website All art is quite useless.

Gérard Philippe samen met Michèle Morgan in René Clairs Les grandes manoeuvres uit 1955

Eenmalig op Arte-televisie

In het middagprogramma van woensdag 2 december heeft Arte-televisie — tussen 14:45 uur en 16:30 uur — de speelfilm Les grandes manoeuvres uit 1955 gepland. Het is een Frans-Italiaanse coproductie, geregisseerd door René Clair [1] die tevens het draaiboek schreef. De hoofdrollen worden vertolkt door Gérard Philippe (1922-1959), Michèle Morgan [2]; Brigitte Bardot komt in een bijrol voor het voetlicht. Robert Lefebvre (1907-1989) verzorgde het camerawerk en de muziek is afkomstig uit de pen van Georges Van Parys (1902-1971).

Kort voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog in 1914 sluit de Franse luitenant Armand de la Verne, een onverbeterlijke rokkenjager, een weddenschap met andere soldaten dat hij om het even welke vrouw zal weten te veroveren nog voordat de zomermanoeuvres van start gaan.

In Eastmancolor

Marie-Louise is een elegante verschijning, van beroep hoedenmaakster; zij is — vanzelfsprekend, ben je geneigd te zeggen — niet op de hoogte van de weddenschap, en zij valt als een blok voor de zo nadrukkelijk van zichzelf overtuigende charmeur. Maar dan gebeurt het onverwachte en onbedoelde: de grote verleider wordt verliefd op haar. De grote lievelingen van het Franse filmdoek halverwege de vorige eeuw trakteren de kijker op een romantisch filmverhaal dat in de studio is opgenomen en alle kenmerken van een Clair-productie vertoont. De rolprent wordt omschreven als een mengeling van komedie en tragedie. Het camerawerk in Eastmancolor, van Robert Lefebvre is allerwegen geroemd vanwege de enorme dynamiek en fraaie brede shots. De film is onderscheiden met de Prix Louis Delluc.

__________

[1] Zijn burgerlijke naam was René-Lucien Chomette; hij leefde van 11 november 1898 tot 15 maart 1981.

[2] Volgens de burgerlijke stand heet zij Simone Roussel; zij werd op 29 februari 1920 geboren.

Ken Russells film The Rainbow op BBC 2-televisie

In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober — tussen 02:10 uur zomertijd!, en 03:00 uur wintertijd! — staat op het programma van BBC 2 Television de speelfilm The Rainbow uit 1989, geregisseerd door de niet onomstreden Engelse regisseur met een geheel eigen aanpak van de te verfilmen, literaire stof, Ken Russell. Het betreft de 'bewerking' van de gelijknamige roman van de over de gehele globe beroemde — en eveneens beruchte — romancier, essayist, polemist, dramaschrijver en dichter David Herbert Lawrence (1885-1930). Het boek stamt uit 1915 en geeft — onder meer — een beeld van de opvattingen, die de auteur huldigde met betrekking tot "de vrije liefde", meteen ook in praktijk gebracht door zijn relatie vanaf 1912, met de echtgenote van één van Lawrence's hoogleraren aan de Nottingham Universiteit.
Een uitgebreider artikel hierover is te vinden op de fin de siècle website All art is quite useless van Rond1900.nl.
__________
Afbeelding: Regisseur Ken Russell in 2008.

NB — Het gedicht PIANO van David Herbert Lawrence is vanaf heden te vinden op de website van het Nederlandse muziektijdschrift Mens en melodie.

Rudolf Jugerts Effi Briest-verfilming op Duitsland 1

Vijf verfilmingen in zeventig jaar
In de nacht van dinsdag 29 op woensdag 30 september wordt één van de diverse Duitse verfilmingen van de roman Effi Briest vertoond op het eerste Duitse publieke televisienet ARD/Das Erste, tussen 00:20 uur en 02:00 uur. De hoofdrollen in deze rolprent met de titel Rosen im Herbst uit 1955, geregisseerd door Rudolf Jugert (1907-1979), zijn toevertrouwd aan Ruth Leuwerik (*1924), Bernard Wicki (1919-2000) alsmede Paul Hartmann (1889-1977), Carl Raddatz (1912-2004) en Lil Dagover (1897-1980). Het draaiboek werd gerealiseerd door Horst Budjuhn naar de genoemde roman uit 1895 van Theodor Fontane (1819-1898), de muziek werd gecomponeerd door Franz Grothe (1908-1982), die in de tweede helft van de jaren twintig in de vorige eeuw bekendheid verwierf door de liederen die hij speciaal componeerde voor Richard Tauber.
Rosen im Herbst was de tweede Duitse verfilming van Fontane's roman. Kort voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog had Gustaf Gründgens (1899-1963) het boek ook al in zwart/wit-beelden vertaald met als titel Der Schritt vom Wege; die film kwam in april 1939 uit. Voor het draaiboek was Georg C. Klaren (1900-1962) verantwoordelijk. De hoofdrol werd toebedeeld aan Marianne Hoppe (1909-2002), die vanaf 1936 tot 1946 als huwelijkspartner van Gründgens fungeerde.

Televisiespel
In 1970 realiseerde Wolfgang Luderer (1924-1995) op een eigen draaiboek een televisiespel met dezelfde titel als het boek. Angelika Domröse (*1941) speelde voor die gelegenheid de rol van Effi. Kort daarna speelde ze in Unterm Birnbaum, naar de gelijknamige roman uit 1885 van, alweer Theodor Fontane.


Laatste versies
Vier jaar daarna kwam Rainer Werner Fassbinder (1945-1982) met zijn versie, op een eigen draaiboek, van Fontane's beste van zijn romans. De complete titel van de film — misschien wel de langste filmtitel aller tijden — luidt Effi Briest oder: Viele, die eine Ahnung haben von ihren Möglichkeiten und Bedürfnissen und dennoch das herrschende System in ihrem Kopf akzeptieren durch ihre Taten und es somit festigen und durchaus bestätigen. De hoofdrol daarin werd vertolkt door Hanna Schygulla (*1943).
Pas meer dan drie decennia lag later — begin dit jaar — kwam er weer een verfilmde versie van Effi Briest in de bisocopen, deze keer geregisseerd door Hermine Huntgeburth (*1957). Haar Effi werd Julia Jentsch (*1978). Het draaiboek voor deze laatste Effi Briest werd geschreven door Volker Einrauch.

Het boek
Als boek is Effi Briest voor het eerst in 1896 te Berlijn uitgegeven door F. Fontane & Co. Voordien was het in de jaren 1894-95 in afleveringen in een tijdschrift verschenen.
In 1997 is een tekstgetrouwe heruitgave op basis van die eerste druk uitgekomen in de reeks Bibliothek der Erstausgaben van Deutscher Taschenbuch Verlag (nr. 2628; prijs € 9,—).
Deze roman is, in ieder geval twee keer, in het Nederlands vertaald: de eerste keer omstreeks 1908 door J.P Wesselink-van Rossum als Het huwelijk van Eefke Briëst, verschenen in De Meulenhoff-Editie, een Algemeene Bibliotheek, uitgegeven door J.M. Meulenhoff te Amsterdan. Die titel leidde soms tot misverstanden; een enkeling meende dat het daarbij ging om een boek met de titel Het huwelijk, geschreven door Eefke Briëst.
Bijna zeventig jaar later iser een nieuwe Nederlandse vertaling gerealiseerd door Pé Hawinkels, waarbij de Duitse titel gewoon werd overgenomen.
____________
Afbeeldingen
1. Portret van Theodor Fontane.
2. Voorzijde van het stofomslag van de Nederlandse editie uit 1908.
3. Voorplat van de dtv-paperback, zoals die onder redactie van Joseph Kiermeier-Debre in 1997 voor het eerst is uitgekomen. De vijfde oplage werd verspreid vanaf juni 2004.