Modern Times uit 1936 met Charles Chaplin

Tijdloze thematiek
Het eerste Nederlandstalige Belgische televisienet met de bijpassende naam EEN presenteert op zondag 22 maart — goed een half uur nadat op het tweede net de rolprent uit is over de rellen in 1913 rondom de première te Parijs van het ballet Le sacre du printemps; dus vanaf 14:05 uur tot 15:30 uur — de speelfilm Modern times uitgekomen in 1936, waaraan zo'n drie jaar is gewerkt. De film werd geregisseerd door Charles Chaplin, die meteen de hoofdrol voor zijn rekening heeft genomen, en daarnaast de muziek ervoor heeft gecomponeerd. Het is een verhaal dat, ondanks de meer dan zeven decennia die sedert het verschijnen voor het eerst zijn verstreken, ook in moderne tijden een rol kan blijven spelen, vooral door de talrijke kwaliteiten, zoals de in grote lijnen relatief — in sommige gevallen qua details echter heel direct — tijdloze thematiek over arbeidsverhoudingen.


'Story of industry'
Op de titelrol van de film wordt vermeld dat het hierbij gaat om een story of industry. De baas van de hardwerkende arbeiders — die door verborgen camera's worden bespied — is qua uiterlijk een heel goed verzorgd heerschap dat er onder meer behagen in schept Tarzan-blaadjes te lezen en legpuzzels te doen. Chaplin treedt eerst op in de fabriek van die eigenaar als arbeider, voorzien van steeksleutels om daarmee aan een lopende band moeren aan te draaien. Doch op een gegeven ogenblik — en dat is dan de meest spectaculaire en de meest gedenkwaardige scène uit de gehele film — raakt Chaplin bekneld in het raderwerk van de vele machines. Exegeten wijzen er altijd weer op dat het hier om een symbolische gebeurtenis gaat. Liefhebbers van de veelal als oppervlakkig ervaren humor vinden die scène vooral heel lollig. De dubbele bodems zullen helaas ook in onze dagen, juist vanwege die focus op de humor, nog menigeen ontgaan, evenals het nuchtere feit dat humor een ernstige zaak is.
Naast Chaplin passeren Paulette Godard en Stanley Sanford, alsmede Henry Bergman de revue, aangevuld met diverse anderen.
__________
Afbeelding: Poster voor de film Modern times.

Canadese liefdesgeschiedenis op TV5 Monde

Terugblik biedt nieuw perspectief
Donderdag 19 maart presenteert TV5 Monde de Canadese speelfilm Le secret de ma mère uit 2008, geregisseerd door Ghyslaine Côté.


Het is 1 januari als in Montréal diverse mensen in een rouwkamer bijeenkomen om afscheid te nemen van een man in de zeventig, die de naam Jos draagt. Familie, vrienden en kennissen houden zich aanvankelijk rustig, zoals dat in een relatief sombere omgeving en de daarbij behorende sfeer past. Maar dan komen de herinneringen los en vertelt de één na de ander belevenissen waarin de overledene een rol speelt, en die worden in flashbacks aan de kijker voorgesteld.

Genuanceerd geheel
Het totaal is nogal genuanceerd en speelt zich af tussen aan de ene kant anekdotische voorvallen, maar daar staan weer absurde verhalen tegenover. Ook een nuchtere verhaal vindt hierin zijn plaats evenals situaties die, vooral binnen het gebeuren van literatuur en film als zwarte komedie worden gekwalificeerd. Dat alles tezamen zorgt ervoor dat de weduwe en de dochter van de overleden Jos een heel andere kijk op hun vader krijgen. Dat dit alles toch als liefdesgeschiedenis kan worden gezien, is mede te danken aan de overtuigende presentatie door de acteurs en de sterke dialogen.


We zien Ginette Rebo, Joëlle Morin, Céline Bonnier en David Boutin.
De film wordt donderdag tussen 21:00 uur en 22:35 uur uitgezonden.

Gustave Flauberts verhaal Un coeur simple verfilmd

Verhaal uit 1877
Op maandag 15 maart, 's middags vanaf 14:00 uur, vertoont TV5 Monde de speelfilm Un coeur simple: een Franse productie uit 2008, geregisseerd door Marion Laine. Dit drama in filmbeelden vindt zijn oorsprong in het gelijknamige verhaal van één van Frankrijks grootste zonen op het gebied van de literatuur: Gustave Flaubert (1821-1880). Het is van de drie verhalen, die in 1877 tezamen zijn verschenen in de bundel Trois contes. Hoewel het verhaal in een behoorlijke letter nog geen zeventig pagina's beslaat, wordt het nog bijna altijd, geheel ten onrechte, als roman aangekondigd. Doch een ooit gepostuleerde mededeling, die is gebaseerd op affectieve preoccupatie, is nu eenmaal een lang leven beschoren. Dat blijkt opnieuw, nu in gegevens over deze verfilming ook weer wordt gerept van het begrip roman. In de film zien we Sandrine Bonnaire, Marina Foïs, Pascal Elbé en Noémie Lvovsky. Deze uitzending is reeds een herhaling, maar het is niet uitgesloten dat TV5 deze film binnen redelijke termijn nogmaals zal presenteren.
____________
Afbeelding: Voorzijde van een pocket-versie, verschenen in 1956, als onderdeel van de reeks Bibliothèque précieuse van Librairie Gründ. Het gaat hier echter eveneens om de Trois contes.

Verfilming van Miguel de Cervantes' Don Quichot in 2000 door Monty Pythons Terry Gilliam mislukt

Speelfilmlengte
De Frans-Duitse cultuurzender Arte-televisie presenteert op dinsdag 10 februari een anderhalf uur durende — tussen 23:00 uur en 00:30 uur — documentaire over het wel en wee van de verfilming die de van oorsprong Amerikaanse animator, humorist, en filmregisseur Terry Gilliam (geboren in1940) in 2001 heeft getracht te realiseren op basis van het omvangrijke 'avonturenboek van Miguel de Cervantes y Saavedra (1547-1616; hij overleed op dezelfde dag als William Shakespeare) dat zelfs relatief kleine kinderen eveneens kennen als Don Quichot, dat voor het eerst is verschenen in 1605. Het onovertroffen meesterwerk vormt een van de tien belangrijkste romans uit de wereldliteratuur.

Regelrechte voorstelling van mislukken
Deze documentaire uit 2001 werd geregisseerd door Keith Fulton en Louis Pepe, als Amerikaans-Britse coproductie. Deze film laat zien hoe een succesregisseur, die tracht zijn ultieme droom te verwezelijken door de 'roman' van Cervantes — met daarin als protagonist de Spaanse, zestiende eeuwse hidalgo Don Quichot, die als een soort alter ego in de vorm van een tegenhanger van Gilliam zelf kan worden beschouwd — met een internationale sterbezetting aanzien te verschaffen en in het verloop van zijn werkzaamheden moet vaststellen dat hij daarin niet kan slagen.
De documentaire is dan ook niet een zogeheten making off" — een inmiddels klassieke film over een productie — geworden maar een vertoning van de onopgesmukte waarheid, en daarmee waarschijnlijk het eerste document over het mislukken van een groots opgezet project.

Herhalingen
De documentaire, die op het formaat 16:9 met stereofonisch geluid wordt uitgezonden, zal na dinsdagavond nog vier maal worden vertoond:
Donderdag 12 februari vanaf 14:45 uur
Vrijdag 13 februari, vanaf 3:00 uur
Zondag 15februari, vanaf 01.20 uur
Maandag 23 februari, vanaf 13:00 uur
____________
Afbeeldingen
1. Regisseur en animator Terrry Gilliam.
2. Voorzijde van een Nederlandse vertaling van Cerantes blijvende bestseller Don Quichot.
3. Miguel de Cervantes y Saavedra.

Intolerance — zwijgende film uit 1916 op Arte-tv

Een hele zit: drie uur
Vanaf de late avond van maandag 26 januari, tot redelijk diep in de nacht op dinsdag de 27ste van die maand — om precies te zijn tussen 23:25 uur en 02:25 uur — kunt u op de Frans-Duitse cultuurzender Arte een vertoning volgen van de zwijgende film Intolerance: Love's struggle throughout the ages, gerealiseerd in 1916 door David Lewelyn Wark Griffith (1875-1948), die bekendheid heeft gehouden met alleen de intitialen D.W. voor zijn familienaam.
Griffith was de zoon van een generaal uit de Amerikaanse burgeroorlog, die overleed toen David tien jaar was, waardoor hij voor zichzelf moest zorgen. Nadat hij diverse baantjes had uitgeprobeerd, sloot hij zich aan bij reizende toneelgezelschap die het moesten hebben van melodrama's. Daar heeft hij ongetwijfeld heel goed opgelet en zo veel geleerd, want toen hij eenmaal zelf een toneelstuk had geschreven, verkocht hij dat voor de gigantische som van duizend dollar. Dat leek het begin te worden van een briljante carrière, en daarom vestigde hij zich in de Grote Stad aan de Hudson, maar als tonelist heeft hij het niet verder gebracht dan veelbelovendheid. Daarom is hij eerst maar acteur geworden, al bood die geheel nieuwe wereld van de pas 'ontdekte' film heel wat meer mogelijkheden. Griffith zag wel iets in de zogeheten photoplays [1], en die ging hij regisseren. In een jaar of zeven tijd draaide hij 450 korte films voor de Biograph Company.

Speelfilms
Die enorme productie stelde Griffith ook in staat met allerlei nieuwe mogelijkheden te experimenteren. In 1911 realiseerde hij de eerste speelfilm waarvoor twee rollen waren benodigd: Enoch Arden naar het gelijknamige gedicht uit 1864 van de Britse poet laureate Alfred Lord Tennyson (1809-1892). Twee jaar daarna kreeg hij helaas problemen met zijn volgende speelfilm op vier rollen: Judith Bethulia; dat vond de maatschappij een te omvangrijk product en daarom weigerde men die rolprent te distribueren. De regisseur zelf was echter volkomen overtuigd van het succes dat lange speelfilms te beurt zou vallen, en daarom richtte hij in 1915 zelf een filmmaatschappij op: Triangle. Met eigen geld maakte hij toen de film Birth of a Nation, waar men beslist de nodige kritiek op kan hebben vanwege de racistische elementen erin. De film werd echter door vijfentwintig miljoen mensen gezien, en dat was een ongekend aantal, maar daarbij moet wel worden bedacht dat het voor velen van hen de eerste film was die ze hebben bezocht. Dat product leverde enige miljoenen dollar op. Het volgende project, in 1916, werd Intolerance. Dat mislukte echter volkomen en een jaar later ging Griffith' maatschappij failliet. Maar de man bleef niet stilzitten en ging toen aan het werk bij een tak van Paramount: Artcraft. In de jaren 1919 en 1920 was hij nog werkzaam voor First National. Daarna heeft hij — samen met Charlie Chaplin, Mary Pickford en Douglas Fairbanks de maatschappij United Artists opgericht.

Het verhaal in viervoud
Zijn omvangrijkste product uit die jaren is de bijna drie uur durende speelfilm Intolerance. Hierin wordt een overzicht gegeven van de valkuilen die voor de liefde zijn gespannen in de loop van de historie. Griffith doet dat aan de hand van vier verhalen, die een tijd van twee en een half millennium omspannen: van The Babylonian in circa 539 voor onze jaartelling, tot en met een verhaal uit 1914, Modern America. Daartussen liggen nog twee geschiedenissen waarvan de ene in het jaar 27 speelt van en de kruisiging van Jezus Christus verhaalt in The Judean. Dan wordt er een enorme sprong gemaakt naar het jaar 1572 in Frankrijk waar toen de Sint Bartholomeusnacht heeft plaastgehad in The French Renaissance. Intolerantie alom.
De verhalen zijn echter niet streng gescheiden, maar lopen ten dele parallel, hetgeen niet alleen de vaste lijn der menselijke intolerantie in de loop van de historie aangeeft, maar tevens de psychologische aspecten van het menselijk handelen moet belichten: een fenomeen dat ook alleen maar andere uiterlijke kenmerken heeft gekregen — en zelfs dat slechts ten dele —, maar in wezen ongewijzigd is gebleven.
Het verhaal gaat dat Griffith nog een vijfde geschiedenis had willen inlassen over de intolerantie jegens de Griekse filosoof Socrates, dat weliswaar prima zou hebben gepast binnen dit kader, doch dat zich in ongeveer dezelfde periode als het Babylonische verhaal afspeelt.


Vier ton werd twee miljoen
Het is een gigantische productie geworden, die, naar schatting, in totaal meer dan twee miljoen dollar heeft gekost, hetgeen, volgens insiders, nu twintig keer zoveel zou moeten zijn. De som die vooraf was uitgetrokken, bedroeg nog geen vier honderd duizend dollar.
Monumentale decors, weelderige kostuums, die nog nooit iemand in de filmwereld van de VS had aangedurfd en tal van andere, aan het megalomane grenzende elementen kenmerken deze film.
De naam D. W. Griffith komen we niet alleen tegen als regisseur en producent, maar ook in de lijst van schrijvers, die teksten hebben geleverd of wier teksten zijn gebruikt. Daaronder vinden we bekende figuren van geheel uiteenlopende aard, variërend van de dichter Walt Whitman (1819-1892) tot en met schrijfster Anita Loos (1888-1981) die onsterfelijk is gebleven door haar, eveneens verfilmde, roman Mannen houden van blondjes.
Tussen de spelers vinden we niet alleen Mae Marsh en Lilian Gish, wier namen lange tijd een begrip zijn gebleven, maar tevens de toentertijd met enige faam bedachte Madame Sul-Te-Wan. Ook Constance Talmadge is iemand die in latere jaren nog wel enige malen zal opduiken.
Bij de heren zien we onder anderen de latere compagnon van Griffith — Douglas Fairbanks — en King Victor, Robert Herron en Gino Corrado.
De rolprent is op 5 september 1916 beschikbaar gekomen.
Over de lengte van de film lopen de gegevens uiteen. Voor de versie die gewoonlijk wordt vertoond, staan 163 minuten. In Spanje wordt echter veertig minuten minder aangegeven. Een Britse versie telt 178 minuten.
__________
[1] Photoplay: het woord spreekt eigenlijk voor zich; een verhaal in de vorm van foto's, zoals die later ook in de vorm van gedrukte romans in foto's de ronde hebben gedaan, en hier en daar nog wel doen.
____________
Afbeeldingen
1. Theaterposter voor de film Intolerance.
2. Regisseur David Lewelyn Wark Griffith.
3. Scène uit Intolerance met Lilian Gish.
4. Acteur Douglas Fairbanks (1883-1939) kreeg bekendheid als Zorro, Robin Hood, als één der drie musketiers en als Don Juan.

Geissendörfers Zauberberg-verfilming uit 1982 de komende twee weken driemaal via Arte-televisie

Filmversie van literaire mijlpaal
Op zondag 25 januari zal, 's avonds tussen 20:15 uur en 22:45 uur via Arte-televisie, de uit 1982 stammende verfilming, door de in 1941 geboren Duitse regisseur Hans W. Geissendörfer, van de roman Der Zauberberg uit 1924 door Thomas Mann (1875-1955) worden uitgezonden in het kader van Arte's Themenabend Die geheime Welt der Sanatorien, over onder meer de onuitroeibare mythes die nog altijd zijn blijven bestaan rondom het fenomeen sanatoria.
Van deze verfilming bestaat echter ook een versie als televisieserie met een totale lengte van zeven uur. Die is in ieder geval door een van de Duitse kijkbuisnetten omstreeks Pasen 1984 uitgezonden. De filmversie van Der Zauberberg zal door Arte nog tweemaal worden herhaald: de eerste keer op vrijdag 30 januari, 's middags tussen 14:30 uur en 16:55 uur en dan nog op donderdag 5 februari, eveneens 's middags, maar dan vanaf 14:25 uur.

Plattelandsjongen zoekt het hogere
De film verhaalt in beknopte vorm de avonturen van de "middelmatige jongeman" Hans Castorp, afkomstig van het Duitse platteland, die zijn neef in de longenkliniek van Davos een bezoek van drie weken wil brengen — maar daar vervolgens, door een reeks van verwikkelingen die het Noodlot voor hem in petto heeft, zeven jaar blijft, deels als toeschouwer van, deels als intens betrokkene bij de gebeurtenissen op deze 'Olympos' waar goden, halfgoden en, niet te vergeten, mindere goden alle(n) hun wensen en verlangens via de wetmatigheid van manipulatieve spelletjes doordrijven, respectievelijk tot het uiterste trachten dit te bewerkstelligen.

Bezetting
Net als in het boek zelf, waar het sanatorium door een internationale patiënten-'bezetting' wordt gekenmerkt, is Geissendörfers rolprent een veelzijdige coproductie geworden met Amerikaanse, Duitse, Franse en Italiaanse deelname. Dat heeft niet alleen het voordeel van een sterbezetting die ver buiten de eigen grenzen afkomstig was maar tevens invloed zal hebben (gehad) op de belangstelling in de deelnemende naties. Van alle grootheden, die van verre kwamen, noemen we hier Rod Steiger (1925-2002), die de 'Hollander' met de aanduiding mienheer Peerperkorn uitbeeldt; verder zien we Charles Aznavour, Marie-France Pisier, Flavio Bucci en tal van anderen. De hoofdrol — die van neef Hans Castorp — wordt gespeeld door Christoph Eichhorn; Hans Christian Blech (1915-1993) is de Oberarzt van 'Davos' en Alexander Radzun moet de zieke neef spelen die al enige tijd in Davos verblijft en daar Hans Castorp op bezoek krijgt.
Dat internationale element in de rolbezetting biedt echter niet alleen voordelen. Al die niet-Duitsers flitsen over het witte doek — en in dit geval over het huiskamerscherm — met nagesynchroniseerde teksten. Als je voor die aspecten van zo'n productie in ernstige mate allergisch bent, zijn sommige scènes bepaald geen pretje, hoe goed ze filmisch ook in elkaar mogen zitten.

Kenneth Branaghs filmversie van As you like it

Late night movie
Kort voor middernacht, op zaterdag 24 januari, vergast BBC Two Television de mensen die daar zin in mochten hebben, op de verfilming uit 2006 van de romantische komedie As you like it uit 1623 door de Engelstalige bard aller barden — die nog altijd even omstreden is als tevoren, zo niet aan nog meer twijfels en lasterlijkheden wordt onderworpen dan dat tot nu toe het geval was — William Shakespeare (1564-1616). De film is een Amerikaans-Britse coproductie onder regie van de van oorsprong Ierse acteur Kenneth Branagh, die zich in die hoedanigheid al over meer stukken van de super-poëet heeft ontfermd. In de belangrijkste rollen treden voor het voetlicht Alfred Molina, Bryce Dallas Howard en David Oyelowo.
Rosalind is de dochter van een verbannen koning, en zoals dat zelfs met koningsdochters gebeurt, raakte ook zij verliefd, en wel op ene Orlando, die de zoon is van één van 's konings hovelingen.
De uitzending van de film begint om 23:45 uur onze tijd en eindigt in de nacht op zondag 25 januari om 01:50 uur.